Պարտատոմսերի Շուկա

1_184_bigՊարտատոմսերի շուկան հանդիսանում է կապիտալի (արժեթղթերի շուկա) շուկայի բաղկացուցիչ մասը, որտեղ շրջանառվում են պարտքային պարտավորություններ` պարտատոմսեր, մուրհակներ, գանձապետական տոմսեր և այլ պարտքային պարտավորություններ: Շուկա ասելով տվյալ դեպքում հասկանում ենք համապատխան արժեթղթերի, այդ արժեթղթերով գործարքների իրականացման և մեխանիզմի մեջ ներառված և տվյալ գործարքները հնարավոր դարձնող ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց համակցությունը:
Պարտատոմսը արժեթուղթ է, որը տիրոջն իրավունք է ամրակցում պարտատոմսում նախատեսված ժամկետում էմիտենտից ստանալ պարտատոմսի անվանական արժեքը և այդ արժեքի պարտատոմսում ֆիկսված տոկոսը կամ դրա գույքային համարժեքը: Պարտատոմսերը թողարկում են երկրների կառավարությունները, կառավարման տեղական մարմինները, բանկերը, կորպորացիաները: Ամենահամեստ գնահատականներով պարտատոմսերի համաշխարհային շուկան ներկայումս գերազանցում է 25 տրլն ԱՄՆ դոլարը և մշտապես աճում է: Ի՞նչն է այդքան հրապուրիչ դարձնում ներդրումները պարտատոմսերում:
Գնելով պարտատոմսեր` ներդրողն ասես վարկ է տալիս էմիտենտին, որը պարտավորվում է վճարել տոկոսներ վարկառու թղթի շրջանառության ողջ ժամկետի ընթացքում, իսկ ժամկետի ավարտին` վերադարձնել պարտատոմսի անվանական արժեքը: Պարտատոմս գնելիս ներդրողները հետապնդում են հետևյալ նպատակները.

  • Ստանալ կուպոնային եկամուտ (համաձայն պարտատոմսի պայմանների): Այլ կերպ ասած, ռեգուլյար ստանալ պարտատոմսի արժեքի ֆիկասված տոկոս:
  • Կուրսերի փոփոխման արդյունքում ստանալ եկամուտ, այդ թվում, եթե պարտատոմսը կիրացվի մինչև շրջանառության ժամկետի ավարտը: Եթե պարտատոմսը պահպանվում է մինչև մարումը, ապա ներդրողը էմիտենտից ստանում է պարտատոմսի նոմինալ արժեքը: Որպես կանոն պարտատոմսերը մարվում են 100%  անվանականին:

Պարտատոմս գնելիս ներդրողը` կախված փոխառուի վարկանիշից, ստանում է շատ ապահով, եթե փոխառուն ունի ապահովության բարձրագույն վարկանիշ, կամ համեմատաբար ապահով, եթե փոխառուն ունի ապահովության միջին վարկանիշ, ֆինանսական գործիք, որում սահմանված են եկամտաբերությունը և ներդրված կապիտալի վերադարձման ժամկետները: Անգամ պարտատոմսը թողարկողի սննկացման դեպքում վարկատուները բաժնետերերի նկատմամբ ունեն մնացած ակտիվների բաշխման առավելություն:
Միակ թերություն, բայց միգուցե և առավելություն, է հանդիսանում այն, որ ներդրողը, որ գնել է պարտատոմսը չունի ձայնի իրավունք էմիտենտի ռեսուրսների կառավարման գործում, այսինքն` չի կարող մասնակցել հիմնադիր ժողովներին կամ կառավարության նստաշրջաններին: Այսինքն` ըստ էության չի կարող ազդեցություն ունենալ փոխառուի ֆինանսա-տնտեսական գործունեության վրա:
Պարտատոմսերի հիմնական բնութագրերը մանրամասն նկարագրվում են պրոսպեկտում, որտեղ էմիտենտը սահմանում է թողարկման պայմանները, թողարկվող պարտքային պարտավորությունների շրջանառությունն ու մարումը: Հետագայում կնկարագրվեն պարտքային պարտավորությունների հիմնական բնութագրերը:

  1. Շրջանառության ժամկետը: Շրջանառության ժամկետը սահմանվում է յուրաքանչյուր առանձին պարտքային պարտավորության թողարկման որոշման ժամանակ և սահմանում է պարտքային պարտավորությունների գծով տոկոսների հաշվառման սկզբից մինչև հիմնական պարտքային գումարի ամբողջական վերադարձն ընկած ժամանակահատվածը: Շրջանառության ժամկետից կախված առանձնանում են կարճաժամկետ (մինչև 4 տարի), միջին ժամկետային (4-8 տարի) և երկարաժամկետ (սկսած 8 տարուց) փոխառություններ: Որպես կանոն որքան մեծ է պարտատոմսի շրջանառության ժամկետը, այնքան ավելի մեծ տոկոս կամ եկամուտ է տալիս տվյալ պարտքային պարտավորությունը: Երկարաժամկետ պարտքային պարտատոմսեր գնելիս անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել այն բանի վրա, որ վարկանիշի, մակրո- և միկրոտնտեսական պայմանների փոփոխության դեպքում պարտքային պարտատոմսի գինը կարող է էապես փոխվել: Իրադարձությունների այդպիսի զարգացման ժամանակ պարտքային պարտավորության վաճառքը կորուստներ կբերի ներդրողին: Դրանից խուսափելու համար ներդրողը ստիպված է սպասել մինչև պարտքային պարտավորության շրջանառության ժամկետի ավարտը: Տվյալ դեպքում ներդրողի կապիտալը կարող է սառեցվել երկար ժամանակով:
  2. Մարում: Պարտատոմսերի մարումը կարող է իրականացվել ինչպես պլանավորված, այպես էլ վաղաժամ: Առավել տարածված է համարվում այն իրավիճակը, երբ էմիտենտը պարտքի հիմնական գումարը վերադարձնում է պարտքային պարտավորության շրջանառության ժամկետի ավարտին: (հասարակ պարտատոմս կամ straight bond): Գոյություն ունեն նաև պարտատոմսեր (Аnnuity bond), որոնցում պարտքի հիմնական գումարի վերադարձը կատարվում է մասնակիորեն նախապես սահմանված ժամանակահատվածներում: Որպես կանոն մարումը սկսվում է պարտքային պարտավորության թողարկումից մի քանի տարի անց: Էմիտենտը կարող է սահմանել նաև պարտատոմսի վաղաժամ մարում: Վաղաժամ մարումը կարող է իրականացվել միայն որոշակի տարիներ` այսպես կոչված <<արգելված ժամանակահատվածն>>  անց: Էմիտենտի նման ներդրողը ևս կարող է սահմանել պարտքի հիմնական գումարի վաղաժամ մարման պայմաններ, չնայած որ փոխառության այսպիսի ձևը պրակտիկայում շատ հազվագյուտ է:
  3. Տոկոսների հաշվարկում: Տոկոսների հաշվարկվում են պարտքային պարտավորության անվանական արժեքից: Տոկոսների մեծությունը ևս սահմանվում է պարտքայի պարտավորության թողարկման պայմաններում: Ընդ որում գոյություն ունեն ոչ միայն ֆիկսված տոկոսով դասական տարբերակներ, այլ արժեթղթեր փոփոխական տոկոսով, որոնց մեծությունը կախված է արտաքին գործոններից (օրինակ` կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքից, գնաճի մակարդակից, ինդեքսների կամ առանձին բաժնետոմսերի գներից):
  • Նորություններ

  • © Copyright INECOBANK cjsc 2006. All rights reserved.